Bakit Nabigo ang 3rd U.S.–Iran Talks?

Bakit Nabigo ang 3rd U.S.–Iran Talks?

Sa kabila ng tatlong rounds ng pag-uusap sa Switzerland, ang U.S. at Iran ay hindi pa rin nakabuo ng final na kasunduan tungkol sa nuclear program. Bakit nga ba? Sa video na ito, susuriin natin ang mga dahilan kung bakit hindi pa nagkakasundo ang dalawang bansa, mula sa teknikal na isyu hanggang sa politika at tiwala sa isa’t isa.

Isa sa pinakamalaking hadlang sa pag-abot ng deal ay ang agwat sa pangunahing isyu: ang uranium enrichment ng Iran. Ang U.S. ay naniniwala na anumang enrichment, lalo na sa mataas na antas, ay maaaring magbukas ng posibilidad para sa paggawa ng nuclear weapons. Kaya’t ang kanilang hinihingi ay pagtigil ng enrichment at pagbawas o pag-alis ng stockpile ng enriched uranium bilang garantiya na hindi lalampas sa civilian purposes ang programang ito. Sa kabilang banda, matindi ang depensa ng Iran sa karapatang magpatuloy ng enrichment para sa “peaceful purposes” gaya ng nuclear energy at research. Para sa Iran, ito ay hindi lang teknikal na isyu kundi simbolo rin ng soberanya at simbolo rin ng kanilang karapatang magdesisyon sa sariling teknolohiya. 

Dahil dito, parehong may mga “red lines” ang dalawang panig, ang U.S. ay ayaw ng anumang mataas na enrichment, samantalang ang Iran ay ayaw mawalan ng kakayahang mag-enrich kahit para sa civilian use.

Ang sitwasyong ito ay lalong pinapalala ng kakulangan ng tiwala. Matapos iwan ng U.S. ang JCPOA noong 2018, naging maingat ang Iran sa anumang pangako ng U.S. na maaaring hindi matupad. Para maintindihan natin mga kaibigan, noong 2015, pumirma ang Iran at ang US sa JCPOA. Layunin nito na limitahan ang nuclear program ng Iran kapalit ng pagbawas o pagtanggal ng economic sanctions sa Iran.

Ang U.S. ay nagbigay ng pangakong hindi na ipapatupad ang economic sanctions kung susunod ang Iran sa kasunduan. At dahil diyan, sumunod naman ang Iran sa kasunduan. Pero noong 2018, iniwan ng administrasyon ni Donald Trump ang JCPOA at nag-impose muli ng mahigpit na sanctions laban sa Iran. Sa pananaw ng Iran, ito ay pagsuway sa nakaraang pangako, dahil nawalan sila ng economic relief na dahilan kung bakit pumayag sila sa enrichment limits sa unang lugar.

Kaya sa kasalukuyang round ng negosasyon, mataas ang hesitancy ng Iran na gumawa ng bagong concessions, dahil takot silang baka mangyari muli na ang U.S. ay magbigay ng pangako ngayon, pero balewala ito sa susunod na administrasyon o sa susunod na taon.

Kahit may positibong tono sa pag-uusap, malinaw na kailangan ng parehong panig na unawain ang mga limitasyon ng isa’t isa bago lumipat sa mas kumplikadong isyu, tulad ng pangmatagalang termino ng kasunduan at sanctions relief. Sa ganitong paraan, natural na nagiging sunod-sunod ang diskusyon—mula sa pinakapundamental na nuclear issue papunta sa iba pang technical at geopolitical considerations.

Bukod sa pangunahing isyu ng enrichment, isa pang malaking hadlang ay ang tagal at saklaw ng kasunduan na gusto ng U.S. Sa kasalukuyang round ng pag-uusap, malinaw na ipinapakita ng U.S. na ang anumang bagong nuclear deal ay dapat wala nang expiration o indefinite. Ibig sabihin, ayaw nilang magkaroon ng “sunset clauses” tulad ng sa 2015 JCPOA, kung saan may mga probisyon na nagtatapos pagkatapos ng ilang taon at nagbabalik sa dating kondisyon. Para sa U.S., ito ay paraan upang matiyak na ang Iran ay hindi muling makakapagpalakas ng nuclear program sa hinaharap at may matibay na long-term verification.

Sa kabilang banda, hindi komportable ang Iran sa ganitong term. Naniniwala ang Iran na ang indefinite restrictions ay masyadong malaki ang ibinabawas sa kanilang soberanya at kakayahang magpatuloy sa civil nuclear program. Mas gusto nila ang kasunduang may tiyak na duration, na nagbibigay-daan sa kanila na maipagpatuloy ang ilan sa kanilang nuclear activities pagkatapos ng nakatakdang panahon. Ang hindi pagkakasundo sa tagal ng deal ay nagpapakita rin ng mas malalim na isyu ng tiwala: habang gusto ng U.S. ang absolute na garantiya laban sa pagbuo ng nuclear weapons, ang Iran ay natatakot na maulit ang karanasan noong iniwan ng U.S. ang JCPOA at muling bumalik ang matinding sanctions.

Ang tensyon sa pagitan ng demand ng U.S. para sa permanenteng deal at ang kagustuhan ng Iran para sa flexibility ay nagbubukas ng pinto sa iba pang komplikadong isyu.

Isa na rito ang usapin ng sanctions relief. Gusto ng Iran na matiyak na malawakang matatanggal ang mga sanctions bago sila gumawa ng malalaking concessions. Para sa Iran, ang economic pressure ay patuloy na nagpapahirap sa bansa, kaya’t mahigpit nilang ipinipilit na magkaroon ng malinaw na garantiya mula sa U.S. na maaalis ang mga ito. Samantala, ang U.S. ay naglalagay ng kondisyon, kaya may agwat sa timing at lawak ng sanctions relief na parehong panig kayang tanggapin.

Kasama rin sa pinag-uusapang isyu ang ballistic missile program ng Iran. Ang U.S. ay nais na maging bahagi ito ng nuclear talks bilang bahagi ng regional security concerns, ngunit malinaw sa Iran na ayaw nilang ipaloob ang missile program sa kasunduan sa nuclear program. Dahil dito, nakakalikha ito ng karagdagang tensyon, dahil parehong sensitibo ang dalawang isyu at may geopolitical implications na hindi basta mapapabilis.

Isa pang komplikasyon ay ang verification at monitoring. Ang International Atomic Energy Agency (IAEA) ay may limitadong kakayahan na i-verify ang buong history at stockpile ng Iran, lalo na sa mga bagong nuclear capabilities na nabuo pagkatapos ng withdrawal ng U.S. mula sa JCPOA. Dahil dito, mahirap para sa parehong panig na magkaroon ng full confidence na nasusunod ang bawat kondisyon, na siyang nagiging hadlang sa mabilis na kompromiso.

Hindi lang teknikal ang hadlang sa pag-abot ng deal. Malaki rin ang papel ng kasaysayan at geopolitikal na dynamics sa desisyon ng parehong panig. Sabi ko nga kanina, ang U.S. at Iran ay may matagal nang kasaysayan ng kawalan ng tiwala. Noong 2018, iniwan ng U.S. ang JCPOA. Para sa Iran, nag-iwan ito ng pakiramdam na ang mga pangako ng U.S. ay hindi laging matibay, kaya’t nagdadalawang-isip silang magbigay ng ganap na concessions sa ngayon.

Mula sa pananaw ng U.S., ang pangamba sa nakaraang karanasan ay nagdudulot ng mas mahigpit na posisyon sa bawat bagong round ng negotiations. Para sa Iran naman, bawat pag-urong sa enrichment o pagbibigay ng kontrol sa kanilang nuclear program ay nakikita bilang potensyal na panganib sa kanilang soberanya at seguridad. Bukod dito, ang pressure mula sa mga regional allies ng U.S., tulad ng Israel at ilang Gulf states, ay nagdagdag ng geopolitical weight sa desisyon ng U.S. na manatiling matigas.

Ang kombinasyon ng mutual distrust, historical grievances, at pressure mula sa regional actors ay nagpapakita kung bakit kahit may teknikal na pag-usad, hindi agad nagkakaroon ng breakthrough. Sa bawat pag-uusap, parehong kinikilala ng dalawang panig ang kahalagahan ng kompromiso, ngunit napakahirap makahanap ng sapat na middle ground na parehong ligtas at kapaki-pakinabang.

Sa madaling salita, walang deal sa ikatlong pag-uusap ng U.S. at Iran dahil may malalaking pagkakaiba pa rin sa mahahalagang isyu. Uulitin ko, gusto ng U.S. na tuluyang ihinto ang uranium enrichment at magkaroon ng pangmatagalang kasunduan, samantalang ipinaglalaban naman ng Iran ang karapatan nilang mag-enrich para sa civil purposes. Bukod dito, may dagdag na komplikasyon tulad ng sanctions, ballistic missiles, at kakulangan ng tiwala dahil sa nakaraan. Hanggang hindi naaabot ang kompromiso sa mga red lines na ito, hindi pa posibleng magkaroon ng pinal na kasunduan.

Sa simpleng sabi: parehong panig may gusto at takot, kaya hanggang ngayon, hanggang hindi nabubuo ang isang solusyon na tatanggapin pareho ng U.S. at Iran, wala talagang kasunduan na mangyayari.